Ik las een boek. Eerst dacht ik: weer zo’n hard core leftie die iedereen
de schuld van alles geeft. Maar al snel ontdekte ik nuance. Gaandeweg
ontwaarde ik steeds meer diepgang. Als de academische schrijfster later
ook vanuit haar persoonlijke ervaringen schrijft maakt mijn waardering
plaats voor bewondering. Ik ben getroffen. De schrijfster is halfbloed
indigenous en dat maakt sommige van haar ervaringen niet alleen
vermakelijk maar voor mij als moderne blanke man ook beschamend.
De schrijfster heet Vanessa Machado de Oliveira (Andreotti). De titel
van haar boek luidt: Hospicing Modernity: de moderniteit nadert
haar einde, door haar met respect ten grave te dragen kan ze ons de
lessen leren die we nodig hebben om de vroedvrouw van haar opvolgster te
zijn.
Ik dacht eerst aan een samenvatting op deze plek, maar dat zou me heel
veel tijd kosten die ik in deze maand niet vinden kan. Gedurende het
lezen heb ik enkele passages aangestreept, eigenlijk doe ik dat nooit
maar ik vond ze zo treffend. Die bloemlezing van inzichten moge dienen
als een bliksem in slow motion. Here we go:
Eerst maar eens: wat is moderniteit? Door het boek heen komen een heel
aantal aspecten voorbij. Geloof in maakbaarheid, geloof in wetenschap
(wat dat ook moge zijn) en geloof in jezelf. Onderwijs gericht op het
boosten van ego’s (pg 43), contact maken obv identiteit ipv
menselijkheid, debat ipv dialoog.
Moderniteit herken je misschien het beste aan de beloften die ze maakt,
een droom waarvan pas later zal blijken dat ze voor de meesten van ons
nooit uit zal komen. Iets wat in het gehele boek terugkomt is dat
moderniteit van het idee uitgaat dat er één manier van weltanschauung
is, namelijk de natuurwetenschappelijke, die als (bijna onuitgesproken)
premisse heeft dat alles te vatten is in een theory of everything (ToE).
Dat die ToE er nog steeds niet is, is misschien wel de beste opmaat naar
haar perspectief.
Ik pretendeer niet haar nu al, na één keer lezen, volledig begrepen te
hebben. Nochthans deel ik hier mijn begrip van haar perspectief tot
zover (pg 229): haar perspectief is levend, door het op te schrijven,
het in regels te vatten, bevries je het. Het gaat erom wat jouw visie,
jouw perspectief betekent in de situatie waarin je je nu bevindt. Elders
en morgen zal dat vergelijkbaar zijn, maar anders. Je kunt niet alle
aspecten van zo’n perspectief vastleggen want dat zijn er oneindig veel.
Door haar toch te vangen veronachtzaam je onvermijdelijk al die andere
aspecten in andere situaties. Alleen al dat verordenen van een
verwoordbaar model zorgt voor epistemicide (pg 25, epistemicide =
delegitimiseren en elimineren van kenwijzen anders dan de
natuurwetenschappelijke).
Epistemicide is bij uitstek een moderne uitwas. Alles wat niet in ons
straatje past redeneren we wetenschappelijk naar de prullebak.
Correctie: niet wetenschappelijk maar dogmatisch. Veel hedendaagse
wetenschappers zijn dogmatici, ze zijn vergiftigd door het moderne virus
en kunnen niet meer vrij denken.
De wappie-framing tijdens corona is een voorbeeld. Ik vind het
intrigerend om te zien dat de onderbouwing voor de wappie-framing
dogmatisch was maar als wetenschappelijk werd geframed. En dat door
mensen die zich op hun wetenschappelijke status laten voorstaan.
Zoals ik het perspectief van vanessa en haar indigenous familie begrijp:
het is dwaasheid om te denken dat je alles kunt terugbrengen naar een
paar variabelen die vervolgens via een protocol automatisch tot de beste
interventie leiden. Maar zo zit steeds meer van onze samenleving in
elkaar en het lijkt steeds minder te passen. Scholen passen niet bij
kinderen, zorg past niet meer bij klanten (die nog steeds patienten
worden genoemd) en wetten passen niet meer bij onze ontwikkeling.
Op pg 117 komt ze met een voor mij uitdagende uitspraak: the most basic
chemical cocktail that modernity offers as a way of filling the gap left
by the restrictions in the production of serotonin consists of dopamine,
oxytocin, endorphins and adrenaline. This hypothesis suggests that
modernity’s material, intellectuel, affective and relational economics
create a neurofeedback loop where we become metabolically dependant on
this cocktail for feeling good temporarily.
De auteur is allereeerst een hoogleraar in onderwijs en zij komt met dit
inzicht op pg 210: hoe kunnen we jonge mensen in stedelijke
samenlevingen begeleiden in het stellen van grenzen om zichzelf te
beschermen tegen hun giftige omgeving, door hen te gronden in iets
anders dan hun ego of het narratief van waarde? … ons onderwijs laat
jonge mensen achter zonder intrinsieke waarde, waardoor ze vatbaar zijn
voor het gif van hun omgeving.
Tenslotte is het voor mij een genot te zien dat indegenous en Louis
Blanc op één lijn zitten op pg 231: doe wat nodig is ipv waar je zin in
hebt.
Ik ben nu steeds aan het denken: is wat ik hier denk een moderne
gedachte, en zo ja: wat veronachtzaam ik daarmee? Hoe moet dat nu met
mijn column hier? Is dat niet ook een modern idee: wie schrijft die
blijft?
Het enige wat ik mis in haar verhaal is een evolutionair
(bewustzijns)perspectief. Ik geef toe: dat is mijn stokpaardje.
Doe als de Machado d’Oliveira: embrace yourself as both cute and
pathetic, be courageously vulnarable.