Maand: maart 2025

Vandaag gebeurde er iets bijzonders. Ik voelde mij ingehaald. Of op sleeptouw genomen, net hoe je er tegenaan kijkt. Dat zit zo. Hier in deze column ben ik nu al een paar jaar vanaf de zijlijn aan het kijken naar de geboorte van onze nieuwe economie. Enig dedain is mij daarbij soms niet vreemd moet ik bekennen. En alles wat ik tegenkom kan ik netjes in mijn kaders kwijt, allemaal heel geruststellend.

Maar vandaag kreeg ik een bericht van Jac (oa Economy Trandformers). Dat bericht paste niet zo goed in mijn raamwerk. Maar andersom misschien wel. Anyway, ik vind zijn stelling dermate uitdagend dat ik er hier graag over bericht.

Mijn idee is dat als we zoeken naar een nieuwe economie dan kunnen we die puzzel niet leggen met de puzzelstukjes waaruit onze huidige economie is opgebouwd. Dit zal je niet heel vreemd in de oren klinken, het is een parafrase van een uitspraak die aan Einstein geattribueerd wordt: je kunt een probleem niet oplossen met het denken waarmee het gecreeerd is.

Maar wat zijn dan die puzzelstukjes die blijkbaar zo vertrouwd zijn dat we ons er niet eens bewust van zijn? Mijn boekje was vooral ook een poging dat vocabulair bewust te worden en daar een alternatief voor te vinden. Een paar van die patroonverschuivingen om je een gevoel daarvoor te geven:

• vrijheid is geen recht maar een plicht
• onze economie is geen gevolg van schaarste maar schaarste is een gevolg van onze economie
• we kunnen delen ipv ruilen
• samenwerken ipv concurreren

En nu Jac. Die wees mij op een patroon waar ik mij tot vanmorgen niet bewust van was. De vraag die hij beantwoorden wil is: hoe kunnen we de veelheid aan initiatieven voor een nieuwe economie opschalen? Ik begrijp zijn antwoord als: deze vraag is geformuleerd met het vocabulair dat ons gebracht heeft waar we nu zijn, waar we niet willen zijn.

Maar we willen toch wel dat die nieuwe economie het nieuwe normaal wordt? Als opschalen dan niet de way to go is, hoe dan wel? Jac’s perpectief begrijp ik als: we gaan die intietieven niet als een mal gebruiken om er meer van te maken. Ieder van die initiatieven is een unieke uitdrukking van ons bewustzijn en zo inspireert het anderen om hun bewustzijn te manifesteren op de manier die bij hun past.

Dat betekent dan dat er niet één model is. Maar er zijn er vele. Mijn begrip hiervan is dat er nog steeds één model is, nl dat van de bewustzijnsontwikkeling. Dat is abstract natuurlijk, maar mijns inziens wel op het juiste niveau. En dat bewustzijn manifesteert zich langzaam steeds helderder. Dat doen we met steeds meer mensen op steeds meer manieren. De grondhouding is steeds dezelfde: trouw aan jezelf, trouw aan de planeet, trouw aan de toekomst.

Iets heel anders, ik las het in de nieuwsbrief van onze hortus botanicus in amsterdam: je kunt tegenwoordig biologische planten kopen!

eerste publicatie: nieuwe mensaberichten 129, mrt 2025

Het klinkt heel voor de hand liggend, natuurlijk: we kunnen de crises van vandaag aan door weer natuurlijk te gaan leven. Het gaat fout nu omdat we onze natuurlijke wortels zijn vergeten. Met enige regelmaat kom ik deze gedachte tegen.

Ik moet dan denken aan de cavia’s bij mij in de tuin. De moeder van mijn kinderen heeft een geschiedenis van dieren aanschaffen voor hen, maar die dieren worden dan weer uit huis geplaatst om allerlei redenen zoals allergieen. Ik ben dan de gelukkige opvanger. Ik heb onder andere een konijn gehad en een hond. Maar dus ook cavia’s.

Ik vind dieren in een hok, of aan een lijn maar niks. Dus de cavia’s kregen mijn tuin. Met een weelderige begroeiing. Dat moet toch een paradijs zijn voor die beestjes? Ze hadden het binnen no time kaal gevreten en dat bleef vervolgens zo. Hier zie je dat de natuur naar een stabiel evenwicht evolueert. Maar niet altijd naar een wenselijk evenwicht.

Wat is dan natuurlijk? Groei natuurlijk! Alles in de natuur groeit. Dus als onze economie groeit is dat niet meer dan natuurlijk. Ja, maar die groei stopt ook een keertje, als dieren en mensen eenmaal volwassen zijn stopt hun groei. Dat zou je dan ook van onze economie verwachten.

Even wachten hoor. Niet alle dieren stoppen met groeien, veel reptielen blijven altijd maar doorgroeien bijvoorbeeld. Dus dan wordt de vraag: is onze economie een reptiel of een zoogdier of wat? Ik vind populaties in dit opzicht interessant. Volgens mij hebben alle dierpopulaties de neiging om altijd maar te groeien. Dat ze toch in een evenwicht geraken is omdat ze tegen de grenzen van hun groei aanlopen. Dat
kunnen exogene grenzen zijn, bijvoorbeeld de capaciteit van hun habitat. Maar ook endogene grenzen, bijvoorbeeld de sociale structuur.

Hoe het feit dat de aantallen geboorten van mensendieren in sommige streken afnemen past in dit perspectief vind ik een uitdagende vraag. Welke grenzen spelen hier een rol en hoe zijn die afhankelijk van de plaats op aarde? Vinden steeds meer mensen het onverstandig om nieuwe mensen op deze planeet te zetten? Zorgen alleen nog door onbeheerste driften gedreven medemensendieren voor onze groei? Kijk, daar gaat het me om: dat je stopt met groeien is een bewustzijnsstap. Het bewustzijn dat aanzet tot groei is niet het bewustzijn dat aanzet tot stoppen met groeien. En bewustzijnsgroei is ook natuur.

Dus ja, als ik er zo nog eens naar kijk: ja, laten we teruggaan naar de natuur. Groei is de drijvende kracht in de natuur, de groei van onze economie, maar ook de groei van ons bewustzijn. En als we bewust geworden zijn van de volwassenhied van onze economie dan zullen we de groei van die economie stoppen. Meer eh, is onze economie al volwassen? Of hangt dat van de streek af, global south bijvoorbeeld?

eerste publicatie: nieuwe mensaberichten 123, sep 2024